Pererindod i Eglwys Lud

Aeth Marilyn a fi am dro ddoe, sef Bore Dydd Sadwrn, draw i'r Roches, ger Leek er mwyn i ni ymweld ag Eglwys Lud. Dydy Eglwys Lud dim yn Eglwys go iawn ond yn nodwedd yn y dirwedd ger y Roaches. Hollt yn y tir yw Eglwys Lud, rhyw fath o dwll, sef ceunant neu hafn yn y tir, sy wedi cael ei achosi miloedd o flynyddoedd yn ôl , efallai gan ddaeargryn anferthol.

Ond y dyddiau yma, hollt dwfn yn y daer yw hi, tua dau gan lath o hyd a rhwng dwy lath a phump llath ar draws yn dibynnu ble yn union yr ydych chi'n sefyll o fewn yr 'Eglwys'. Mae'r ddwy ochr wedi gorchuddio gan fwsogl, rhedyn, a phlanhigion. Uwchben y cyfan mae coed yn tyfu. Yn y gaeaf mae'r golau yn cyrraedd gwaelod y twll, ond yn ystod yr haf efo dail ar y coed mae hi'n dywyll iawn.
Er mwyn cyrraedd Eglwys Lud roedd rhaid i ni yrru ar hyd lôn gul cefn gwlad er mwyn cyrraedd Roach End. Wedyn wnaethon ni dechrau cerdded ar hyd rhostir ble oedd gwynt main o'r gogledd ddwyrain yn chwythu. Roedd hi'n sych ond yn oer efo niwl trwchus yn cuddio Swydd Caer a Chymru. I'r Gogledd roedd un o dyrau amddiffyniad rhyfel niwclear yn sefyll yng nghanol y niwl yn edrych fel Twr y Dewin Sauron o'r stori Arglwydd y Modrwyau gan Tolkein. Yn aml yn y gorffennol dw i wedi bod yn gallu gweld mynyddoedd Gogledd Ddwyrain Cymru o'r Roaches, Moel Famau er enghraifft, ond ar fore Sadwrn dim ond niwl a chymyl is oedd o fewn golwg. Ar ôl cerdded ar hyn y crib mae rhaid i chi droi i'r dwyrain a disgyn i lawr allt i mewn i goedwig a dilyn llwybr mwdlyd cyn cyrraedd mynediad i'r 'Eglwys'. Wrth i ni ddisgyn i lawr y grisiau roeddwn weld pibonwy uwch ein pennau ar y creigiau a phlanhigion. Yn ôl y sôn roedd 'Eglwys' Lud yn cael ei defnyddio yn y 17eg a 18fed canrif gan yr anghydffurfwyr cynnar er mwyn addoli cyn iddyn nhw gael addoli yn gyfreithlon. Doedd neb yn addoli yno ar ddydd Sadwrn!
Ar ôl ymweld â'r 'Eglwys' cerddon ni'n ôl i'r car ac wedyn i gaffi lleol am ginio poeth i gynhesu ar ôl oerfel y bore!

Gweithgareddau'r penwythnos

Mi ges i benwythnos eitha' da'r penwythnos yma. Ar nos Wener wnaethon ni ymlacio o blaen y teledu i wylio'r ffilm Avatar. Rhaid dweud bod y plot yn debyg i nofel ffuglen gwyddoniaeth 'The Word for world is Forest' gan Ursula Leguin. Hefyd roedd rhai elfennau yn atgoffa fi o ffilmiau megis 'Apocalyps Nawr' a 'Dances with Wolves'. Ar y cyfan roedd hi'n adloniant da ond dim yn ffilm efo ystyr dyfwn iawn.
Ar Fore Sadwrn cawson y cyntaf o'r gweithdy Cymraeg Derby eleni. Roedd 11 o bobl yno gan gynnwys tiwtor Elin Merriman. Mae'n debyg bod digon o alw am weithdy o'r fath, o leiaf unwaith y Mis.
Yn ystod y prynhawn mi wnes i ddefnyddio'r We a safle we Cymdeithas Yr Iaith Gymraeg i wrando yn fyw i Gyfarfod y Gymdeithas ym Mhlanau Ffestiniog yn erbyn cwtogiadau'r Llywodraeth, roedd 4 o bobl yn siarad ar y llwyfan a wnaeth plant o ysgol leol yn canu. Roedd hi'n ddiddorol cael gweld rhywbeth mor gymdeithasol yn fyw ar y we o Gymru.
Gyda'r Nos aeth Marilyn a fi draw i Gaffi Siop Llyfrau Scarthin yn Cromford er mwyn gwrando ar sgwrs gan Evan Rutherford mewn digwyddiad achlysurol o'r enw Cafe Philosophique. Mae'r rhain wedi dod o Ffrainc yn wreiddiol, yn y bôn maen nhw'n 'seminar' ble mae rhywun yn trafod pwnc i nifer bach o bobl, ac wedyn cael trafodaeth, diodydd a bwyd. Heno dyn ni'n gobeithio mynd i sesiwn alawon gwerin yn Nhafarn 'Y Cliff' yng Nghrich.

Wythnos o ddathlu Nadoligaidd

Cafodd dysgwyr yr hen iaith yn ardal Derby a Nottingham sawl cyfle'r wythnos yma i ddefnyddio eu Cymraeg nhw.
Ar nos Iau 9fed o Ragfyr cafodd dysgwyr Belper Parti 'Dolig efo diodydd, bwyd Nadoligaidd (diolch Glen!) a sesiwn dysgu caneuon gwerin a charolau Cymraeg a Chymreig. Ar fore dydd Sadwrn y 10fed o Ragfyr cynhaliwyd Gweithdy Cymraeg Derby olaf 2010, ond roedd hi'n Weithdy da efo 10 o bobl yn bresennol, unwaith eto cafodd sawl carol ei ganu yn ystod y sesiwn olaf. Mi fydd Gweithdy cyntaf 2011 ar fore Dydd Sadwrn 15 o Ionawr, mae'r manylion ar safle Cylch Dysgwyr Cymraeg Derby (gwelir www.derbywelshlearnerscircle.blogspot.com ).
Uchel bwnt yr wythnos heb amheuaf oedd Gwasanaeth Carolau Dwyieithog Cymdeithas Cymry Nottingham ar bnawn Sul 12fed o Ragfyr. Roedd hi'n braf gweld wynebau cyfarwydd ag wynebau newydd yno (Croeso i Catrin a hefyd i Jenny Ireland a'i mam.).

Cawson ni wledd o ganu, yn enwedig ymdrechion 'Parti Gwawr' ac wedyn cawson ni wledd o ddanteithion Nadolig. Nadolig Llawen i bawb!

Gwyn eu byd

Mi ges i dipyn o fraw'r bore'ma pan ddeffrais i tua phump o'r gloch. Roedd hi'n anarferol o lachar. Wrth edrych trwy’r ffenest roedd y rheswm digon amlwg, sef mantell drwchus (4 - 5 modfedd) o eira. Felly ar ôl codi am hanner awr wedi saith dyma fi yn ysgubo'r eira oddi wrth y llwybr i'n tŷ ni er mwyn arbed Marilyn a finnau rhag syrthio wrth fynd a dod, heb son am y dyn post. Dw i'n alaru bod y gaeaf wedi dechrau mor gynnar eleni. Mae’r Gwanwyn yn edrych yn bell i fwrdd.

Ymarfer corff ac ymarfer iaith

Mi ges i ddechreuad pleserus iawn i'r penwythnos. Ar fore dydd Gwener es i draw i Nottingham er mwyn ymuno a Chymry Nottingham yn y Bore Coffi popeth yn Gymraeg misol yn Nhŷ Howell Price yn West Bridgford. Daeth 16 o bobl at ei gilydd am bron iawn dwy awr o sgwrs, te, coffi a phica maen! Roedd hi'n braf iawn cael gweld Viv Harris yn mynychu'r bore am awr gron! Mae gan Gymdeithas Nottingham rhaglen lawn y tymer yma efo amrywiaeth o siaradwyr, gwasanaethau Capel, gwasanaeth carol dwyieithog ym Mis Rhagfyr a Noson Lawen ar ddiwedd tymer 2010-2011 ym Mis Mai. Gwelir www.devamedia.co.uk/cymdeithas/nottingham am fanylion llawn. Yr ydw i'n edrych ymlaen at y cyfarfod nesa yn arw.
Ar ôl y cyfarfod mi wnes i deithio draw i Swydd Caer am y penwythnos. Ro’n i'n aros yn Tarporley gyda fy rhieni. Ces i gip ar randir fy nhad. Eleni wnaeth o wedi codi tŷ gwydr 'newydd' ar y rhandir gan ddefnyddio hen ddrysau!
Ar y Sadwrn es i draw i Gaerwys er mwyn cymryd rhan yn daith Cerdded Cymdeithas Edward Lloyd o amgylch Caerwys. Roedd hi'n bwrw glaw yn drwm pan gyrhaeddais pan cilio gwnaeth y glaw a chawson ni ddim glaw yn ystod y daith cerdded. Cafodd y daith ei arwain gan Harri Hughes. Cawson ni sawl ffaith ddiddorol am yr hen dref a'r ardal. Roedd y cwmni yn gyfeillgar ac mi ges i sawl sgwrs ddiddorol efo'r aelodau. Roedd tirwedd yr ardal yn dlws tu hwnt efo lliwiau hydref ym mhobman. Mi ddylai unrhyw ddysgwr profiadol meddwl am ymuno a'r gymdeithas ar eu teithiau. Mae gan y gymdeithas safle we ( Gwelir www.cymdeithasedwardllwyd.org.uk/tud/clwyd.htm ) ble mae hi'n bosib gweld rhaglen y gymdeithas. Mae'r Gymdeithas yn cynnal 3 cangen ar draws Cymru felly dyw hi ddim rhyw bell ar gyfer y rhan mwyaf ohonon ni, hyd yn oed y rhai fel fi, sy'n byw dros y ffin yn Lloegr. Ymarfer corff ac ymarfer iaith ar yr un pryd! Gwych!!

Cymru fach tu draw i Loegr

Mae'r 'Pethau' yn mynd o nerth i nerth yma yng nghanolbarth Lloegr ar hyn o bryd. Hynny yw mai gyda ni 5 o grwpiau gwahanol sy'n cynnal gweithgareddau, sesiynau ymarfer neu wersi Cymraeg, sef Bore Coffi misol Cymdeithas Cymry Nottingham ( gwelir http://www.devamedia.co.uk/cymdeithas/nottingham/ ), cyfarfod wythnosol Cylch Dysgwyr Cymraeg Derby ( gwelir http://derbywelshlearnerscircle.blogspot.com/ ) yn Nhŷ Cwrdd y Crynwyr ar fore Dydd Mawrth, Gweithdy misol Cymraeg Derby, Dosbarth Cymraeg pythefnosol Belper sy'n cyfarfod yn yr hen Ysgol Gramadeg Herbert Strutt, ( ar un adeg yn y 50au roedd awdur ac academydd Roland Mathias yn brifathro i'r ysgol) a'r gwersi brifet efo Elin Heron. Ar ben hynny mae'na wasanaeth Capel Cymraeg yn rheolaidd yn Nottingham a Derby ( gwelir http://www.derby.synodcymru.org/ ) a hyd yn oed Côr Delyn dan athrawes delyn Helen-Elizabeth Naylor,( gwelir http://www.thelittlewelshshop.co.uk/ ). Y peth ydy nid yr un bobl sy'n mynd i'r digwyddiadau yma ond pobl wahanol ar y mwyaf. Hir oes i'r Gymraeg a'r Cymry Cymraeg ar wasgar!

Ysgol Undydd Cymraeg Derby 2010

Daeth dros 30 o bobl at ei gilydd ar gyfer yr Ysgol Cymraeg Undydd Derby blynyddol sy wedi cael ei gynnal am y 6ed tro eleni yng Nghanolfan Cymunedol Chester Green, Derby. Roedd rhai o'r gwirfoddolwyr wedi teithio o bell fel Brian James o Gaerdydd a'i fab Aled o ardal Solihull. Wnaeth Brian arwain sesiwn arbennig o dda i'r dosbarth profiadol o dan y testun 'Yma o hyd'. Ar ran y myfyrwyr roedd y rhan mwyaf o'r ardal leol sef Derby, Sheffield, Birmingham a threfi arall y rhanbarth ond roedd'na un o Gymru sef Ro Ralph o Wrecsam.

Cawson gymorth helaeth gan Gymry Nottingham efo 3 o'r sesiynau i'r dosbarth Profiadol dan arweiniad aelodau Cymdeithas Cymry Nottingham. Diolch i Beti Potter, Howell Price a Gwynne Davies. Diolch hefyd i'r tiwtor lleol Elin Merriman ac Eileen Walker o Keighley.
Wnaeth Criw'r Gegin gweithio yn galed trwy’r dydd i ddarparu diodydd a chinio blasus. Diolch i Morfydd Benyon , Marilyn Simcock, Brian a Shirley Foster am eu gwaith.
Yr ydyn ni'n mynd ymlaen efo rhaglen lawn o weithgareddau i'r Gylch Dysgwyr Cymraeg Derby ar gyfer 2010-2011. Mi fydd y cyfarfod wythnosol yn Derby yn parhau ond yr ydyn ni'n dechrau rhaglen fisol o Weithdai Cymraeg ar fore Sadwrn 20 o Dachwedd a hefyd mi fydd ambell daith Cerdded yn cael ei drefnu. Hoffwn ddiolch i bawb sy wedi cyfranni at lwyddiant mawr Yr Ysgol Undydd eleni ac yr ydyn ni'n ffyddlon mi fydd Ysgol Undydd arall blwyddyn nesa.