Wythnos braf yn y Brifwyl

Mi ges i wythnos braf draw yn Wrecsam yn yr Eisteddfod. Roeddwn i yno o ddydd Llun tan ddiwedd Dydd Gwener. Ces i wlydd o gerddoriaeth, corau, adrodd, ddramâu, llenyddiaeth, cyfarfodydd gwleidyddol a sgwrs ymhlith Cymry Cymraeg a dysgwyr ardal Wrecsam. Roedd gen i ran fach i'w chwarae hefyd, sef gwneud cyflwyniad ar y cyd efo Neil Wyn Jones ar brynhawn dydd Mercher am y rai sy'n dysgu'r Gymraeg y tu allan i Gymru. Daeth tuo 22 o bobl i'r digwyddiad.
Yn ystod yr wythnos mi es i i ddarlith yn y Babell llen am gerddi T H Parry Williams oedd yn ddiddorol iawn.
Wrth gwrs mae'r Eisteddfod yn rhoi'r cyfle i wario llawer iawn o bres ar lyfrau a pob math o beth Cymreig a Chymraeg a des i yn ôl efo llond bag o bethau i'w darllen. Roedd nifer enfawr o stondinau ar y maes efo gwybodaeth am gyrsiau, sefydliadau gwahanol a mudiadau gwleidyddol, cymdeithasol ac ieithyddol fel Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Hefyd roedd nifer o brotestiadu'n digwydd dros yr wythnos. Daeth nifer o ddysgwyr Derby i'r maes ar y dydd Mercher gan gynnwys Clive, Allan, Ray ac ar y dydd Gwener daeth criw o Gymdeithas Cymry Nottingham sef Gwynne a'i Wraig Marilyn, ei fab Gareth a'i wraig, Howell a'i wraig. Mi wnes i gymryd y cyfle i ddosbarthu taflenni am ein gweithgareddau ni (sef Cylch Dysgwyr Cymraeg Derby a Menter Iaith Lloegr ) o gwmpas Maes D. Roedd Maes D yn llawn bwrlwm cystadlu, sgyrsiau a stondinau. Roedd Maes D hefyd yn lle perffaith am baned a chael eistedd i lawr am orffwys ar ôl cerdded o amgylch yr Eisteddfod! Tra oeddwn ar y maes mi wnes i weld nifer fawr o hen ffrindiau o Gymru a hefyd nifer o ffrindiau ymhlith dysgwyr o rannau gwahanol o Gymru. Diolch i chi i gyd am y croeso twymgalon.

Parti Priodas Diemwnt

Roedd hi’n amser i’w dathlu'r penwythnos yma. Roedd fy mrawd annwyl i wedi trefnu parti dros fy rhieni. Ar y 7ed o Orffennaf wnaethon nhw’n dathlu eu pen-blwydd priodas diemwnt, sef 60 o flynyddoedd gyda’i gilydd.
Felly aeth Marilyn a finnau draw i Swydd Caer i’r dafarn Nags Head, Haughton ger Tarporley. Roedd nifer fawr o’r teulu yno hefyd sef fy chwiorydd Mary ac Anne, gwr Mary Nigel a’u plant Sam, a Thomas (a’i gariad Emma) hefyd fy mrawd Peter ac Adrienne ei wraig o, Roedd Mam a thad yn mwynhau’r digwyddiad. Ar ôl cinio blasus yn y dafarn aethon ni nol i 6 Bridgedown ar gyfer champaign a chacen a sgwrs.
Yn y noswaith aeth Marilyn a fi draw i Holt Lodge, gwesty cyfoes ble oedden ni’n aros. Yn ôl y derbynnydd mae'r lle cyfan wedi cael ei bwcio gan y BBC ar gyfer wythnos y brifwyl.
Bore dydd Sul aethon ni i Wrecsam i chwilio am safle'r eisteddfod a’r pafiliwn pinc ond methiant oedd yr ymdrech. Wedyn wnaethon ni yrru dros Fwlch Gwyn i ddyffryn Clwyd ac i lawr i Ruthun. Yn Rhuthun mi wnes i ymweld â'r canolfan crefftau gan gynnwys siop Cefyn Burgess ( www.cefynburgess.com), mae o’n creu lluniau o gapeli’r ardal sef Rhos a’r pentrefi cyfagos. Oherwydd glaw trwm wnaethon ni adael Rhuthun heb gerdded o gwmpas canol y dref ond daethon ni’n ôl i Swydd Caer wrth deithio trwy ‘r Wyddgrug. Cawson ni dro o gwmpas canol y dref hon a hefyd y cyfle i edrych i mewn ffenestru’r siopau gwerthu Tŷ. Roedd hi’n pistyllio glaw yno hefyd felly ar ôl dipyn daethon ni yn ôl i Holt i brynu cwrw (Miws Piws Bragdy Porthmadog) yn siop canolfan garddio Hollis cyn galw i mewn i weld rhieni a’n teulu yn Tarporley cyn gyrru yn ôl i Belper. Penwythnos prysur a gwlyb, (diodydd a glaw gyda’i gilydd).

Breuddwydion Dwyieithog

I rai ohonon ni sy'n dros ein hanner cant mae nifer o bethau yn dod i gof o dro i dro. Yn ddiweddar ces i freuddwyd am Westy, yma yn Lloegr efo taflen hysbysebu ddwyieithog. Yn fy mreuddwyd roedd y daflen yn disgrifio pob dim am y Gwesty bob yn ail yn y ddwy iaith, wrth gwrs does dim math o Westy fel'na yn Derby mewn gwirionedd, breuddwyd oedd hi, ond weithiau mae'na elfennau o'r hen iaith sy'n ymddangos ar yr ochr 'ma i Glawdd Offa.
Yn y papurau newyddion weithiau mae'na storiâu sy'n codi hwyl ar ben yr iaith. Er enghraifft ar ôl i mi newydd ddechrau dysgu'r iaith nôl yn 1998 roedd 'na hanesyn yn y Ashbourne Telegraph am gwmni trwsio ffordd oedd wedi ennill cytundeb i wneud gwaith ffordd rhwng Ashbourne a Belper. Roedd pencadlys y cwmni yn Swydd Caer ac oherwydd eu bod nhw'n gwneud gwaith ffyrdd dros y ffin roedd ganddyn nhw arwyddion ffyrdd dwyieithog, ond y tro yn y cynffon oedd y ffaith eu bod nhw'n defnyddio'r arwyddion ffordd dwyieithog yma yn Swydd Derby.
Maes arall yw dwyieithrwydd sy'n codi oherwydd dylanwad capeli ac eglwysi, e.e. yng Nghaer, pan o'n i'n ifanc roedd'na hen Gapel ger Maes Parcio'r farchnad Gwartheg, a hyd yn oed rŵan mae'na Eglwys Bresbyteraidd Cymraeg ger yr hen lyfrgell. Ac ar ben hynny mae gan St John's arwein-llyfr yn y Gymraeg.
Ar y donfedd darlledu mae S4C a BBC Radio Cymru ar gael ar draws y Dyrnes Unedig, ond nôl yn 60au, pan ddoedd dim digon o ddefnydd ddarlledu ar gael peth eitha’ cyffredin oedd gweld rhifyn o'r rhaglen Disg a Dawn ar ITV yma yn Lloegr!.
I fynd nôl at arwyddion ffyrdd mae hi'n beth braf cael gweld wrth groesi Pont Hafren yr arwydd 'Croeso i Loegr' ar yr ochr dwyreiniol, ond yn y gogledd wrth groesi'r ffin ar yr A55 does dim arwydd croeso yn y Gymraeg nac ar yr A483 neu wrth groesi'r ffin ger Holt. Mae'r Brifwyl yn dod i'r Wrecsam eleni felly beth am sgwennu i Gyngor Sir CWAC (Chester a West Cheshire) i ofyn am arwydd Croeso i Loegr, ond yn y Gymraeg!
Ac i fynd a'r pwnc dros y ffin i Gymru beth am sgwennu i'r llywodraeth yng Nghaerdydd i ofyn am wir ymrwymiad ddwyieithrwydd trwy newid iaith mewnol cynghorau lleol yn y fro Gymraeg i'r Gymraeg, fel yr hyn sy'n digwydd yng Ngwynedd, dyna freuddwyd dwyieithog go iawn, neu freuddwyd gwrach efallai.

Noson Lawen a Hawl i Holi o Nottingham

Cawson ni benwythnos Cymreig a Chymraeg iawn yn Nottingham dros y Sul. Yn gyntaf ar Nos Sadwrn daeth tua 50 o bobl Nottingham, Derby a Loughborough ynghyd ar gyfer y Noson Lawen flynyddol efo Gymdeithas Cymry Nottingham. Wedyn ar y Nos Lun daeth BBC Radio Cymru draw i recordio rhifyn o'r rhaglen panel Hawl i Holi yng Ngholeg San Ioan ym Bramcote, roedd 50 o bobl yn y gynulleidfa, efo Dewi Llwyd yn cyflwyno a 4 o bobl ar y panel, sef Dafydd Iwan cyn Llywydd Plaid Cymru, Gareth Davies y gyn seren Rygbi, Sian Foster sy'n athrawes o ardal Coventry, a finnau ar ran Cylch Dysgwyr Cymraeg Derby. Roedd hi'n dipyn o fraint cael bod ar y panel ond mi wnes i fywnhau'r profiad. Wnaeth nifer dda o Gymry Nottingham a Derby cyfrannu i'r sgwrs yn ystod y rhaglen, prosiect mawr nesa'r cylch yw trefnu'r sgol Undydd ym Mis Hydref ac wedyn Cyngerdd Côr.

Taith Cerdded Cymdeithas Edward Llwyd

Mi ges i amser diddorol ar Ddydd Sadwrn yng nghwmni aelodau Cymdeithas Edward Llwyd. Roedd y daith Cerdded yn dechrau o'r Brookhouse y tu allan i Ddinbych ar Ffordd Rhuthun. Roedd yr wythnos gynt wedi bod yn braf iawn ac efallai dyna pam roedd 34 o bobl ar y daith. Rhaid dweud doeddwn i ddim yn gyfarwydd iawn efo'r ardal. Roedd y caeau i gyd yn edrych yn debyg ac efallai mai hynny yn esbonio pam aeth y grŵp ar goll yng nghanol y daith! Ond doedd dim ots, roedd y cwmni yn dda. Mi ges nifer o sgyrsiau, ac fel arfer mi wnes i gwrdd â sawl aelod dw i heb weld o'r blaen. Pan o’n i'n yn Ninbych cyn y daith mi wnes i fachu ar y cyfle i ymweld â siop Clwyd, sef y siop Cymraeg lleol er mwyn brynu ambell lyfr a chylchgrawn. Ar y ffordd adre mi wnes i yrru trwy Fwlch Gwyn ac i lawer i Wrecsam cyn croesi'r ffin ger Holt.

Gweithdy llwyddiannus

Cafodd Cylch Dysgwyr Cymraeg Derby Gweithdy Cymraeg llwyddiannus iawn ar fore Sadwrn 19 o Fawrth.
Daeth 16 o bobl at ei gilydd o dan diwtor Elin Merriman. Roedd rhai o'r grŵp wedi teithio'r holl ffordd o Stafford ac roedd aelod newydd arall wedi teithio o Clay Cross. Diolch yn fawr iawn i Bea Payne am ddod i'n helpu ni'r sesiwn yma, dyn ni'n gobeithio cael rhagor o siaradwyr Cymraeg iaith gyntaf ar gyfer sesiynau eraill y tymor yma. Hefyd croeso cynnes i'n aelodau newydd! Mi fydd y Gweithdy nesa ar ddydd Sadwrn 16 o Ebrill.
Mae'r Cylch Derby hefyd yn cydweithio efo cwmni cynhyrchu sy'n rhan o BBC Radio Cymru i geisio trefnu recordio rhifyn o raglen ar gyfer Radio Cymru, felly os ydych chi'n medru'r Gymraeg neu yn ddysgwyr brwd a rhugl cysylltwch â'n gwefan (http://www.derbywelshlearnerscircle.blogspot.com/ )

Defnydd Darllen 2011

Pob blwyddyn yr ydw i'n gosod prosiect darllen i'm hunan, hynny yw darllen o leiaf un llyfr y mis boed yn Gymraeg neu Saesneg.
Wnes i lwyddo i gyrraedd y nod y llynedd fel dw i'n arfer gwneud. Roedd rhan mwyaf o'r llyfrau yn y Gymraeg efo ambell un yn yr iaith fain, y rhai Cymraeg oedd yn cynnwys Y Dyn Dŵad: Nefar in Ewrop gan Dafydd Huws, Crawiau gan Dewi Prysor, Rhywbeth bob Dydd gan Hafina Clwyd, Hiwmor Llafar Gwlad golg. Myrddin ap Dafydd, Llafnau gan Geraint Evans, Naw Mis gan Caryl Lewis, Er Budd Babis Ballybunion gan Harri Parri, Ar Drywydd y Duwiau gan Emlyn Gomer Roberts, Gwenddydd gan Jerry Hunter ac Annwyl Smotyn Bach gan Lleucu Roberts. Ar y cyfan wnes i fwynhau darllen y rhan mwyaf ohonyn nhw.
Eleni ers 'dolig dw i wedi darllen sawl peth. Mi wnes i ddechrau ym mis Ionawr efo 'Y Cawr o Rydcymerau' sef gofiant am D J Williams, roedd yr iaith tipyn bach mwy llenyddol na'r pethau dw i'n arfer darllen ond roedd hi'n werth yr ymdrech. Yna wnes i ddarllen Awr y Locustiaid gan Fflur Dafydd ac wedi hynny Lladd Duw nofel diweddarach Dewi Prysor. Mae hi'n nofel dywyll iawn er bod rhai cymeriad da ymhlith y drwg a threisgar. Wrth ddarllen Y Cawr o Rydcymerau sylwais i ar bryderon D J Williams am gynnwys defnydd gwleidyddol mewn nofelau, yn sicr yn Lladd Duw mae'na gryn dipyn o sylwebai gwleidyddol adain chwith yn dod o gegau'r cymeriadau. Tybed beth D J Williams yn meddwl am y nofel petai'r hen arwyr Cymraeg dal ar dir y byw? Mi wnes i fwynhau’r nofel a'r sylwebai gwleidyddol ond dw i ar y chwith yn nhermau gwleidyddol ond beth fydd ymateb bobl sy ddim. Wn i ddim.
Rŵan dw i'n darllen hen lyfr gan Islwyn Ffowc Elis sef Cyn Oeri'r Gwaed ac yn poeni fy mod i'n cyd-fynd a'i ddelwedd o'r Sais cyffredin fel mae o'n ysgrifennu yn y bennod Y Sais, mae'n debyg bod fy nghydwladwyr dim yn holi neu wrando digonol ac yn brolio ac yn siarad gormod. Mea maxima culpa.