Ysgol Undydd Cymraeg Derby 2013

Cynhaliwyd Ysgol Cymraeg Undydd Derby ar ddydd Sadwrn 19 o Hydref yn Nhŷ Cwrdd y Crynwyr yng nghanol dinas Derby. Daeth 35 o bobl at ei gilydd mewn tri dosbarth i ddysgu, siarad a mwynhau iaith a diwylliant Cymru. Cafodd dosbarth y dysgwyr profiadol a Chymry alltud amrywiol cyflwyniadau

PowerPoint i'w diddani, yn dechrau efo darlith am hen draddodiadau Cymreig megis Y Fari Llwyd gan Aled James o Goventry (gynt o Gaerdydd) ac wedyn cyflwyniad tu hwnt o ddiddorol gan Dr Katie Hemer o Brifysgol Sheffield (gynt o Hen Golwyn). Roedd Dr Hemer yn siarad am ei gwaith fel archeolegydd biomolecwlar. Hoffwn ddiolch hefyd i Martin Coleman am gyflwyniad am waith adran hawliau tramwyfa llwybrau cyhoeddus Cyngor Sir Swydd Derby. Roedd cyflwyniad fi yn son am deithiau Gymdeithas Edward Llwyd. Eileen Walker o

Bradford oedd tiwtor ar gyfer y grŵp canolradd. Cawson nhw amrwymau o gemau ac ymarferion iaith tra oedd Elin Merriman yn gofalu am anghenion dysgu grŵp o ddechreuwyr pur. Diolch yn fawr i'r athrawon, siaradwyr a gwirfoddolwyr a hefyd i 'Criw'r Gegin' a wnaeth gwaith caled yn darparu diodydd a chinio blasus ar gyfer y diwrnod. Mi fydd rhaglen Cylch Dysgwyr Cymraeg Derby 2013 yn parhau trwy weddill y flwyddyn efo'r cyfarfod wythnosol am 9.30 ar fore Dydd Mawrth a'r gweithdy Dydd Sadwrn misol yn Nhŷ Cwrdd y Crynwyr ar Stryd Sant Helen, Derby. Mae'na groeso i bawb boed dysgwyr neu Gymry alltud ac ymwelwyr o'r hen wlad. Mae manylion ein grŵp ar gael ar wefan www.derbywelshlearberscircle.blogspot.com

Taith Cerdded a Chymru ar y gorwel

Mi ges i ddiwrnod i'r brenin heddiw pan es i ar daith cerdded o amgylch bryn lleol (Shuttingsloe) yn ardal y Peak efo fy nghyfaill Martin, y dysgwr rhugl o Clay Cross. Wnaethon ni ddechrau o ardal o'r enw Wildboarclough cyn cyrraedd gwaelod y bryn a cherdded i fyny'r allt serth i gyrraedd y copa. Roedd hi'n fore bendigedig ac yr oedd nifer o bobl eraill wedi cyrraedd pen y bryn o'n blaen ni. Er gwaethaf yr holl law sy wedi disgyn yr wythnos yma, roedd yr awyr yn las ac roedd dipyn o awel ffres. Ar ôl cyrraedd y copa roedd 'na wobr hael, sef golygfeydd trawiadol iawn o amgylch y bryn. Yn lleol yr oedden ni'n gallu gweld rhostiroedd Swydd Stafford a Swydd Caer, ond i'r gorllewin roedd hi'n bosib gweld y Wrekin, y Long Mynd, Caer Caradog, bryniau dyffryn Clwyd gan gynnwys Moel Famau. Ond beth oedd hyd yn oed yn well, tu draw i fryniau dyffryn Clwyd roedd hi'n bosib gweld, yn niwlog ar y gorwel, mynyddoedd Yr Eryri, sef y Carneddau. Yn ôl y map arolwg Ordnans, mae hi'n bellter o 70-80 milltir. Dyma dro cyntaf yn fy myw fy mod i weld cyn bell. Fallai bod yr amser wedi dod am ymweliad i ardal Wildboarclough gan aelodau Cymdeithas Edward Llwyd? Mi fydd Martin neu finnau digon hapus i ddangos y gornel fach brydferth o ardal y Peak i'r aelodau.

Gwrthod ildio ers Pont Trefechan

Yr ydyn ni newydd ddychwelyd ar ôl treulio’r penwythnos yn Aberystwyth. Yr oeddwn i yno er mwyn mynychu cyfarfod pwyllgor, ond ar wahân i'r ddyletswydd hon mi ges i ddigon o amser i wneud pethau fel pori trwy’r siopau llyfrau a cherdded y traethau ac ymweld â safleoedd y dre megis Constitution Hill a safle

protest cyntaf hanesyddol Cymdeithas yr iaith sef Pont Trefechan. Fel arfer yr oedden ni'n aros yn Yr Hafod, sef sefydliad Gwely a Brecwast sy wedi'i leoli ar South Marine Terrace, dim yn bell o'r harbor. Hoffwn ddiolch i John Evans am ei groeso cynnes arferol, ac yn enwedig am y brecwast enfawr blasus! Mae hi wastad yn braf cael aros yn yr Hafod ac ymlacio wrth edrych dros draeth y de at y môr. Roedd y dref yn brysur iawn efo wythnos y Glas ac roedd sawl parti swnllyd ar y traeth trwy'r nos, ond doedd neb yn camfihafio go iawn. Ar y cyfan cawson ni

amser gwych, a thywydd braf. Ar y noson gyntaf cawson ni bryd o fwyd derbyniol yn Nhŷ Bwyta cadwyn sy wedi lleoli yn yr Hen Orsaf Trên. Roedd fy annwyl gymar yn hapus trwy fore dydd Sadwrn yn siopau am ddillad, felly fel chwedl y Sais cafodd pawb amser da. Ar y Sul yr oedd y daith adref trwy fynyddoedd canolbarth Cymru yn hudolus efo golygfeydd trawiadol o Gadair Idris wrth i ni stopio am seibiant yn Nolgellau, ac wrth i ni deithio ar hyd Llyn Tegid roedd y dŵr cyn glased â'r môr.

Dydd Sul yn ardal y Peak

Cawson ni ddechrau hydrefol i'r diwrnod efo niwl ar draws dyffryn Derwent, ond roedd hi'n ddiwrnod braf er gwaetha hynny. Yn hwyr yn y bore aethon ni draw i Wildboarclough ger Buxton i ddringo bryn o'r enw

'Shuttingsloe' roedd golygfa fendigedig o'r copa, sef bryniau Swydd Amwythig i'r de (Y Wrekin, Long Mynd a Chaer Caradog) a hefyd i'r gorllewin bryniau dyffryn Clwyd gan gynnwys Moel Famau ar y gorwel.

Bore Coffi Southwell 6ed o Fedi

Mi wnes i deithio draw i Southwell unwaith eto heddiw. Tro diweddaf oedd flwyddyn yn ôl, ond y tro'ma roedd y tywydd yn dra gwahanol. Y llynedd roedd hi'n boeth ac yn heulog, ond cwmwl a glaw cawson ni heddiw. Ond er bod y tywydd yn hydrefol roedd y croeso a gafodd gan Margo Dafis yn wresog a hael. Y tro'ma roedd 16 ohonom gan gynnwys John o Kings Lynn a Martin o Glay Cross. Cawson yr ymgom arferol a hefyd y 'pregeth' bach gan Viv ar ddiwedd y sesiwn. Ar ôl digon o goffi, cacenni a sgwrs aeth Martin, John a finnau am wibdaith o amgylch Southwell Minster cyn cael cinio blasus yng nghaffi'r Minster.

Penwythnos yn Swydd Derby

Penwythnos yn Swydd Derby Er gwaetha rhagolygon y tywydd penderfynais fynd am dro bore dydd Sadwrn. I ddechrau mi es i i ben Alport Hill i edrych i'r gorllewin ac i gerdded o amgylch y safle. Roedd hi'n wyntog iawn wrth feddwl taw mis Awst yw hi, mi ges i gip dros y dyffryn ond doedd hi ddim yn bosib gweld y Wrekin na'r Long Mynd. Pan ddaeth cawod drom o law wnes i gilio i'r gar i wrando ar Radio Cymru ac i ddarllen cylchgronau’r penwythnos. Wedyn mi es i draw i Middleton Top i gerdded ar draws y rhostir yno sy'n edrych allan dros olygfeydd trawiadol i'r gogledd, dwyrain de a gorllewin. Doedd prin enaid byw ar y tir uchel ond diogon o ddefaid. Ar ran y prosiect darllen, ar hyn o bryd dw i hanner ffordd trwy lyfr gan Arwel Little am Lewis Valentine. Cyfrol hynod o ddiddorol. Gyda'r nos mi ges i dipyn o hwyl ar ôl derbyn gwahoddiad yn gynharach yn yr wythnos i siarad fel gŵr gwadd i Glwb Carafán Cymru yn ystod eu hymweliad i ardal Tansley. Roedd 28 yn bresennol yn nhafarn y Royal Oak, Tansley. Ar ôl cinio blasus yr oeddwn i'n gallu rhoi darlun iddyn nhw o'r holl bethau Cymraeg a Chymreig sy'n mynd ymlaen yn Derby a Nottingham, yn enwedig gweithgareddau’r Cylch Dysgwyr Derby. Wrth gwrs mae'r 'byd' Cymraeg yn un fach, ac roedd sawl un o'r criw efo cysylltiadau a Chymry alltud y canolbarth. Yr oedd Dydd Sul lawer lai cyffrous efo gwaith cynnal a chadw yn galw, sef ailbeintio to concrid y sied bricsen allanol.

Plas Penucha, Sodom a'r Eisteddfod

Yr ydw i newydd ddychwelyd ar ôl treulio saith noson yn ardal Caerwys. Oeddwn aros mewn bwthyn ym Mhlas Penucha, Caerwys ac yn teithio o amgylch y gogledd yn ymweld â ffrindiau ac wrth gwrs maes y brifwyl.

Wrth gyrraedd y plas wnaethon ni basio arwydd ffordd a oedd yn anelu at bentref o'r enw Sodom! Diolch byth doedd dim son Gomorah!
Plas Pen Ucha’ oedd cartref un o enwogion yr ardal sef Thomas Jones o Ddinbych 1756 -1820 emynydd, awdur a golygydd Y Drysorfa. Mae perchennog presennol Plas Pen Ucha’ yn ddisgynnydd iddo fo. Ar ôl cyrraedd Caerwys ar y prynhawn Sadwrn aethon ni i weld Dinbych ac i grwydro o amgylch y dref hanesyddol. Roedd yr olygfa o'r lawnt o flaen y castell yn wych ac yr oedd pafiliwn pinc yr Eisteddfod i'w weld ar ochr draw'r dyffryn. Cawson ni gip ar dafarn y Guildhall, lleoliad

sawl un o gigiau Cymdeithas yr iaith.
Ar y Dydd Sul aethon ni draw i Sir Fôn i weld ein ffrindiau Marianne a Jerry am ginio. Roedd hi'n glawio felly ar ôl pryd o fwyd blasus aethon ni i Oriel Môn yn Llangefni i weld arddangosfa am Kyffin Williams yn Fenis. Diddorol oedd gweld llun enfawr o Fenis gan Canaletto a sawl llun arall ar fenthyg o Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.
Ar y Dydd Llun aethon ni i oriel Celf a chrefft Rhuthun i weld yr arddangosfa o gelf gyfoes wedi'i ysbrydoli gan Edward Pugh arlunydd ac awdur Cambria Depicta. Roedden ni hefyd yn cwrdd â'n ffrindiau Martin a Rebeca o ardal Chesterfield. Mae Martin wedi pasio ei arholiad canolradd Cymraeg fel ail iaith i oedolion. Llongyfarchiadau mawr iddo

fo. Nos Lun oedd ein hymweliad cyntaf i'r maes. Yr oedden ni wedi prynu tocynnau i weld y Noson Lawen efo nifer fawr o enwogion y byd canu Cymraeg megis Hogia'r Wyddfa, Trebor Edwards a Thara Bethan.
Yr oeddwn i'n awyddus i fynd ar y maes y diwrnod wedyn. Roedd gen i raglen lawn o ddarlithoedd, cystadlaethau a chyfarfodydd yr oeddwn i wedi nodi ar Raglen y Dydd.

Y peth cyntaf oedd sesiwn sgwrs ddiddorol yn y Babell Len yng nghwmni 5 o fardd plant, sef Myrddin Ap Dafydd, Gwyneth Glyn, Dewi Puws, Eirug Salisbury ac Aneirin Caradog. Wedyn mi es i draw i rai o ragbrofion delyn yn y Pagoda. Yn ystod pnawn Lun mi es i i wrando ar sgwrs rhwng Mike Parker, (awdur Neighbours from Hell) a Simon Thirsk (awdur Not Quite white). Roedd Bethan Gwanas yn cadeirio'r sgwrs ddiddorol.

Uchel bwnt dydd llun oedd parti SSIW ger y llwyfan perfformio bach. Roedd tua 20 aelodau a chefnogwyr yn mwynhau diodydd a sgwrs yn yr heulwen. Diolch pawb!

Y diwrnod wedyn, Dydd Mawrth, mi aethon ni i weld sawl cystadleuaeth yn y Pafiliwn megis y Rhuban Glas

Offerynnol ( Delyn, Soddgrwth a phiano). Wedyn cystadleuaeth monolog ac yna Unawd Gymraeg. Yn syth ar ôl cinio ym Maes D mi es i draw i'r Neuadd Dawns i wrando ar sesiwn y Grŵp Gorchwyl a gorffen sy wedi ei sefydlu gan y llywodraeth i edrych ar ddyfodol yr Eisteddfod. Mi ges i gyfle i godi sylw am bwysigrwydd yr Eisteddfod fel modd i gymathu dysgwyr yr iaith i'r byd Cymraeg. Wedyn mi es i ymlaen i weld Lansiad 'Ffrindiaith' sef cynllun i ddod a siaradwyr a dysgwyr at ei gilydd.

Roedd Dydd Iau'r diwrnod llawn olaf i ni ar y maes. Mi wnaethon ni gwrdd â Chymry Nottingham ar y maes, sef Steffan, Gwynne, Viv a Howell a'i wraig a chwaer. Aeth y dynion i weld darlith goffa Hywel Teifi Edwards. Roedd Meredid Hopwood yn trafod Waldo Williams. Gwych o beth.

Pnawn iau mi es i i weld Corau Merched yn y pafiliwn ac wedyn draw i ddigwyddiad sef Derbyniad Undeb Cymru a'r Byd. Roedd Rhian Bebb yn perfformio ar y delyn dair rhes ac roedd lawer o Gymry o bedwar ban byd.

Ces i gyfle i wrando dipyn ar Dafydd Iwan yn perfformio ym Maes D cyn mynd draw i gwrdd â'n wraig, ffrindiau Martin, Rebeca a William 'Co-op' gynt o Flaenau Ffestiniog ond bellach o Lundain. Cawson ni ambell gwydraidd o win coch ac roedd pawb yn mwynhau.
Ar y dydd Gwener cawson dipyn o frêc o'r brifwyl trwy fynd i Ros a Llandudno i weld y môr a'i donnau. Cyn dod yn ôl i'r maes ar gyfer cystadlaethau’r nos. Welon ni gorau cymysg ( Côr CF1, Côrdydd, ac eraill) wedyn corau yn cystadlu yn canu caneuon gwerin a hefyd cystadleuaeth corau adrodd. Wnaethon ni benderfynu gadael y pafiliwn i weld cyngerdd olaf y band enwog Edward H Dafis. Rhaid oedd pum mil o bobl yn gwrando wrth y brif lwyfan perfformio.
Felly cawson ni wythnos wych, ac yr oedden ni'n ddigon hapus i droi am adref bore dydd Sadwrn.